Hoe kunnen we de sociale binding en het welzijn van studenten vergroten?

Het onderzoek

In ons onderzoek naar sociale binding en welzijn van studenten hebben we 16 werkzame elementen, 55 aanpakken en 6 casussen beschreven. Deze komen voort uit bijeenkomsten met 33 onderwijsprofessionals en 22 studenten.

Een gezamenlijk onderzoek uitgevoerd bij Universiteit Leiden (WO), Hanzehogeschool Groningen (HBO), en Noorderpoort Groningen (MBO) in samenwerking met Avans Hogeschool en gefinancierd door Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO).

16 werkzame elementen voor een beter studentenwelzijn

In ons onderzoek naar de sociale binding en welzijn van studenten hebben we 16 werkzame elementen geïdentificeerd. Deze elementen komen voort uit 55 aanpakken die beschreven zijn tijdens bijeenkomsten met 33 onderwijsprofessionals (o.a. docenten, opleidingsmanagers, en wellbeing-officers) en 22 studenten van 3 grote onderwijsinstellingen.

Studentenwelzijn-aanpak (15)

Sociale binding

Persoonlijke aandacht

Neem de tijd om goede banden op te bouwen met studenten.

Studentenwelzijn-aanpak (16)

Sociale binding

Peer-to-Peer begeleiding

Zet ouderejaars studenten in om kleine groepjes eerstejaars te begeleiden.

Studentenwelzijn-binding (4)

Sociale binding

Sociale activiteiten

Faciliteer informele ontmoetingen tussen studenten.

Studentenwelzijn-aanpak (5)

Sociale binding

Warm welkom

Geef de student vanaf het aanmeldingsmoment bij de opleiding een gevoel van warm welkom.

Studentenwelzijn-aanpak (11)

Sociale binding

Campus als thuisbasis

Zorg voor een fysieke ruimte waar studenten zich thuis voelen.

Studentenwelzijn-aanpak (12)

Sociale binding

Verbindende en activerende didactiek

Laat studenten samenwerken in projectgroepjes om de binding met medestudenten te vergroten.

Studentenwelzijn-aanpak (6)

Sociale binding

Welzijnsvaardigheden en bewustzijn

Organiseer activiteiten om welzijnsvaardigheden en bewustzijn van studenten te vergroten.

Studentenwelzijn-aanpak (4)

Sociale binding

Peer support

Organiseer groepsbijeenkomsten voor studenten die vergelijkbare obstakels ervaren.

Studentenwelzijn-aanpak (14)

Sociale binding

Communicatie welzijnsaanbod

Zorg ervoor dat het welzijnsaanbod goed gecommuniceerd wordt en toegankelijk is voor alle studenten.

Studentenwelzijn-binding (10)

Sociale binding

Maatwerk

Pas het onderwijs waar mogelijk aan op de behoeftes van de individuele student.

Student (1)

Sociale binding

Personele infrastructuur

Faciliteer een personele infrastructuur die bevordering van studentenwelzijn mogelijk maakt.

Studentwelzijn-infographic-mensen_7

Sociale binding

Signaleringsfunctie docent en staf

Signaleer welzijnsproblematiek eerder door persoonlijke aandacht.

Studentenwelzijn-binding (2)

Sociale binding

Docentprofessionalisering

Organiseer welzijnstrainingen voor het herkennen van en omgaan met welzijnsproblematiek.

Studentenwelzijn-binding (1)

Sociale binding

Studieondersteuning

Bied ondersteuning voor studievaardigheden.

Studentenwelzijn-binding (6)

Sociale binding

Informatievoorziening curriculum

Zorg voor eenduidige en heldere verwachtingen van alle docenten.

Studentenwelzijn-binding (4)

Sociale binding

Aanpassingen roostering

Houd rekening met studentenwelzijn bij het maken van roosters.

Doe inspiratie op met de verschillende aanpakken

Bekijk alle voorbeelden uit de praktijk die zijn beschreven in ons onderzoek om inspiratie op te doen om binding en welzijn van studenten te vergroten.

MET CASUS

Escaperoom

Studenten proberen in kleine groepjes te ontsnappen uit een escaperoom. Daarna gaan ze met elkaar in gesprek over hun samenwerking en de verhoudingen in de groep tijdens de escaperoom. Gedurende het jaar gaan de studenten aan de slag met de ontwikkelpunten die uit dit gesprek naar voren komen.

HBO

MET CASUS

Wellbeing Week

Tijdens deze week of dag worden er allerlei workshops en activiteiten georganiseerd rondom het thema welzijn, zoals meditatie en sporten, maar ook sociale activiteiten zoals schaatsen en creatieve activiteiten.

WO

MET CASUS

Studieloket

Bij het studieloket helpt een team van studentassistenten hun medestudenten met vragen over praktische zaken (zoals inschrijvingen en digitale systemen), bijlessen en workshops. Studenten kunnen zonder afspraak op een aantal vaste momenten in de week binnenlopen om hun vraag te stellen. Ook hebben studenten toegang tot een digitale leeromgeving waar allerlei schrijftips, formats en praktische informatie staan.

HBO

MET CASUS

Wellbeing-officer

De wellbeing-officer zorgt ervoor dat er structureel meer aandacht wordt gegeven aan welzijn. Ze verzorgen veel activiteiten rondom welzijn, zoals de wellbeing week (zie aanpak 10) en regelen faciliteiten, zoals het mindfulnest (zie aanpak 27). Elke faculteit heeft een eigen wellbeing-officer, maar er wordt ook veel faculteitsoverstijgend gewerkt.

WO

MET CASUS

1-op-1 begeleiding online

Gebruik maken van online 1-op-1 begeleiding als het voor een student haalbaarder of prettiger is dan een face-to-face gesprek op school. Hierdoor houdt een student contact met de instelling, ook bij fysieke afwezigheid. Daarnaast kan het stressverlagend zijn voor zowel student als docent. Er is bijvoorbeeld geen reistijd of er hoeft geen lange, ingewikkelde mail geformuleerd te worden.

HBO, MBO

MET CASUS

Studiecentrum

In een studiecentrum kunnen studenten terecht voor huiswerkbegeleiding, maar ook voor ondersteuning bij diverse problematiek. Ondersteuning vanuit het studiecentrum kan ingezet worden als preventief middel om persoonlijke problematiek te signaleren, maar is ook bedoeld als een plek voor studenten waar ze zich thuis en veilig voelen en kunnen leren. Studenten kunnen zichzelf aanmelden om deel te nemen of nemen deel op advies van de studieloopbaanbegeleider. Er is vaste begeleiding die persoonlijk contact heeft met de student. Door de intensieve begeleiding en contact met studenten in het studiecentrum kunnen begeleiders problemen vroeg signaleren

MBO

Study buddy’s

Study buddy’s zijn studentengroepen voor scriptiebegeleiding die speciaal ingericht zijn voor studenten die enkel nog hun scriptie hoeven te schrijven. Aan het begin van de week komen ze bij elkaar om hun planning te bespreken. Zo houden ze elkaar verantwoordelijk voor hun voortgang in het schrijven van hun scriptie.

WO

Welzijnstrainingen voor docenten

Docenten kunnen trainingen volgen op het gebied van welzijn, zoals suïcide preventie training, een training reductie faalangst, en Mental Health First Aid Training. Hierdoor kunnen zij studenten met dergelijke problematiek beter begeleiden.

HBO, MBO, WO

Student Lab

In het Student Lab kunnen studenten terecht voor extra workshops en extra inloopuren gericht op specifieke vakken. Studenten kunnen er vragen stellen en kennis met elkaar delen. Studenten kunnen zich hiervoor online aanmelden.

WO

Schrijfcoach

In het traject Schrijfcoaching worden studenten geschoold als schrijfcoach om hun medestudenten te kunnen ondersteunen op het gebied van academische vaardigheden.

WO

Klassenvertegenwoordiger

De klassenvertegenwoordiger merkt op wanneer dingen niet goed lopen in de klas en geeft dit door aan docenten. De klassenvertegenwoordiger neemt de drempel weg om problemen direct te melden bij docenten.

MBO

Startmonitor

De Startmonitor is een vragenlijst die inzicht geeft in hoe het met de student op de opleiding gaat. De vragenlijst wordt rond het tweede blok in het eerste jaar ingevuld. Vragen gaan onder andere over of de student op de juiste plek zit, of de studie/het studeren voldoet aan de verwachtingen, en andere vragen over binding en welzijn. Studenten krijgen een individueel rapport met advies op maat dat het startpunt kan zijn voor een vervolggesprek met de mentor of studieloopbaanbegeleider.

HBO

Welzijn bespreekbaar maken

Docenten gaan tijdens bijeenkomsten in het kader van mentoraat of Community of Learners in gesprek over welzijnszaken. Hierdoor ervaren studenten dat ze niet de enige zijn met bepaalde problemen en zullen ze makkelijker op een docent afstappen om problemen te bespreken.

HBO

Break-out rooms

Om online onderwijs interactiever vorm te geven en studenten meer te betrekken bij het onderwijs, worden studenten tijdens online lessen in break out rooms geplaatst, zodat ze in kleine groepjes aan de slag kunnen met de stof.

HBO, MBO

NEXT

NEXT is een online platform waar alle workshops en activiteiten gericht op persoonlijke groei en mentaal welzijn voor studenten op worden geplaatst. Via NEXT kunnen studenten zich hiervoor inschrijven.

MBO

Informele gesprekken

Docenten hebben korte informele gesprekken op de gang of na de les. Dit zorgt naast verbondenheid er ook voor dat de student zich veilig voelt om de docent te benaderen op het moment dat de student hulp nodig heeft.

HBO, MBO, WO

Vroegtijdig contact bij verzuim

Docenten nemen vroegtijdig contact op met een student bij verzuim. Hierdoor blijft de student verboden en kan een docent eerder ingrijpen bij problemen en erger voorkomen.

HBO, MBO, WO

Vaste begeleiding

Het faciliteren van vaste begeleiding door één docent die het hele eerste jaar, maar het liefst ook de vervolgjaren, betrokken is bij het onderwijs van een student helpt studenten bij het ervaren van binding met de opleiding.

HBO, MBO, WO

De docent is beschikbaar, vindbaar en zichtbaar

Organiseer dat docenten makkelijk te bereiken zijn voor studenten met vragen door ervoor te zorgen dat docenten zichtbaar en vindbaar zijn. Dit kan bijvoorbeeld door door de gangen te lopen, een vaste en vindbare werkplek te hebben en deuren open te hebben staan.

HBO, MBO, WO

Beperken werkdruk docent

Het creëren van tijd en ruimte zodat docenten persoonlijke aandacht aan studenten kunnen geven. Hierbij kan gedacht worden aan het invoeren van een lesvrije week en het toewijzen van extra uren voor begeleiding. Sommige taken, zoals het wegwijs maken op de instelling en de opleiding, kunnen worden overgenomen door ouderejaars studenten.

HBO, MBO, WO

POPcorners

Bij de POPcorners worden allerlei sociale activiteiten en workshops georganiseerd, zoals thema-eetavonden, creatieve clubjes (schilderen, haken, etc.) en een Daily Dutch programma (om Nederlands te leren). Studenten kunnen zelf kiezen waarbij ze willen aansluiten.

WO

Act of Kindness muur

Dit is een muur met kaartjes voor vraag en aanbod, zoals je dit ook in een supermarkt ziet. Op deze kaartjes vragen studenten bijvoorbeeld om een kopje thee te drinken, bieden aan om Chinees te leren, pianoles te geven, of wisselen plantenstekjes uit. Door de muur wordt de studentengemeenschap zichtbaar en kunnen studenten hun netwerk uitbreiden.

WO

Walk and talk

Tijdens de walk and talk worden studenten elke maand aan elkaar gekoppeld om een wandeling te maken. Ze krijgen grappige vragen en gespreksstarters mee. Dit is met name succesvol voor internationale studenten die vaak geen sociaal netwerk hebben als ze in Nederland aankomen.

WO

Failing forward

Studenten delen met elkaar een verhaal over een moment waarop ze gefaald hebben, maar er toch iets van hebben geleerd of het toch iets heeft opgeleverd.

WO

Student buddy’s

Het koppelen van studenten om samen te sporten verlaagt de drempel om te gaan sporten en studenten ontmoeten nieuwe mensen. Studenten worden via een QR-code gekoppeld aan een andere student met dezelfde beschikbaarheid.

WO

Aandacht voor inrichting & huisvesting

De inrichting van een instelling en huisvesting van een opleiding is dusdanig dat studenten er graag naartoe komen en willen blijven hangen. Het creëren van een dergelijke thuisbasis kan door middel van het inrichten van ontmoetingsplaatsen, zoals een studentencafé of studiecentrum.

HBO, MBO, WO

Studentencafé

Een plek op de campus waar studenten tussen de lessen kunnen samenkomen voor sociaal en studiegerelateerd contact

WO

Fysiek onderwijs

Opleidingen bieden fysiek onderwijs aan in plaats van online onderwijs, zodat studenten elkaar ontmoeten en op de instelling komen.

HBO, MBO, WO

Kleine groepen

De grote klas wordt opgedeeld in kleinere groepen. Studenten leren hun groepsgenoten kennen, moeten zelf de kar trekken en worden verantwoordelijk gemaakt voor het leerproces. Studenten en docenten durven zich kwetsbaarder op te stellen.

HBO, MBO, WO

Community of Learners

Studenten volgen het onderwijs van het eerste jaar met een vaste groep medestudenten. Zo wordt een community of learners gevormd. Studenten zien elkaar veel, waardoor er een hechte band kan ontstaan.

HBO

Aandacht voor het groepsproces

Studieloopbaanbegeleiders staan stil bij het groepsproces in de klas; Zo leren studenten te communiceren met elkaar, elkaar te tolereren en te respecteren.

MBO

Faciliteiten voor hybride onderwijs

Het organiseren van goede technische faciliteiten, zoals goede microfoons en camera’s, maken het makkelijker om studenten die online aanwezig zijn actief te betrekken bij hybride onderwijs.

MBO

Energizers & sportlessen

Energizers en sportlessen halen studenten uit hun comfortzone en creëren een informelere sfeer in (fysiek en online) onderwijs, waardoor studenten sneller en makkelijker contact maken met elkaar.

MBO

Introductieactiviteiten

Aan het begin van de studie worden activiteiten georganiseerd waarbij studenten wegwijs gemaakt worden binnen de instelling en opleiding. Daarnaast is er veel ruimte voor teambuilding en sociale activiteiten. Ook kunnen er meeloop- en open dagen georganiseerd worden na inschrijving zodat sociale integratie en binding kan plaatsvinden vóórdat de studie begint.

HBO, MBO, WO

Aandacht voor culturele verschillen

Studenten krijgen uitleg over hoe Nederland en het Nederlandse onderwijs ‘werkt’, zodat ze zich niet verloren hoeven te voelen en ze niet alles zelf hoeven uit te zoeken.

WO

Training en workshops welzijnsvaardigheden

Instellingsbrede, online en face-to-face trainingen en workshops die studenten ondersteunen/handvatten bieden op het gebied van welzijn.

HBO, MBO, WO

Tentoonstelling prestatiedruk

Er is een tentoonstelling over prestatiedruk en stress georganiseerd met kunstwerken van studenten en medewerkers. De tentoonstelling werd op meerdere locaties vertoond en zorgde ervoor dat studenten zich er bewust van werden dat ze niet de enige zijn die worstelen met bepaalde thema’s.

WO

Mindfulnest

Het Mindfulnest is een houten geluidsdichte cocon waarin studenten in stilte of met een rustgevend geluiden kunnen mediteren.

WO

Peersupportgroepen

Instellingsbrede peersupportgroepen geven gelijkgestemde studenten de kans om ervaringen met elkaar te delen op thema’s zoals ADHD, loopbaanoriëntatie, eenzaamheid of studeren na je dertigste. De groepen bevorderen eveneens binding tussen studenten.

WO

New Fit (persoonlijk leertraject)

Studenten die niet volledig naar school kunnen door persoonlijke omstandigheden worden begeleid in een maatwerktraject en kunnen zo hun studie blijven volgen. Middels een aangepast, deels online rooster zetten studenten stappen om weer terug keren naar het regulier systeem.

MBO

Spotklas

De Spotklas is een klas voor studenten die extra aandacht nodig hebben. Studenten met vergelijkbare problematiek worden bij elkaar in de klas geplaatst in kleine groepen. Er is begeleiding door twee studieloopbaanbegeleiders die speciaal aandacht besteden aan de relatie tussen studenten en de persoonlijke ontwikkeling van de studenten.

MBO

Aandachtsfunctionarissen

Aandachtsfunctionarissen ondersteunen studenten die extra hulp nodig hebben. Ze hebben meer tijd, kennis en kunde op het gebied van studentbegeleiding dan reguliere docenten, waarvoor ze studenten actiever kunnen ondersteunen, individueel kunnen begeleiden en waar nodig kunnen doorverwijzen naar de juiste instanties.

HBO

School als wijk

Het school-als-wijkteam is geen onderdeel van de onderwijsinstelling, maar bestaat uit school-maatschappelijk-werkers die vanuit het wijkteam van de gemeente werken. De nauwe samenwerking tussen de onderwijsinstelling en dit team zorgt ervoor dat studenten ook geholpen kunnen worden als hun problemen verder dan school reiken, zoals huisvestingsproblemen en financiële problemen. De school-als-wijkers kunnen bij studenten langsgaan bij problemen en doorverwijzen naar de juiste hulpverleners.

MBO

Fitcoach

De Fitcoach helpt studenten met (psychologische) gezondheid door middel van sportlessen (ook op afstand). Dit wordt georganiseerd vanuit het sportcentrum binnen de onderwijsinstelling en via NEXT (zie aanpak 54) gecommuniceerd.

MBO

Switchcoach

De Switchcoach begeleidt studenten die van opleiding willen veranderen binnen het economisch domein. Ze begeleiden het proces van het maken van de juiste keuze en het overstappen naar de andere opleiding. Dit voorkomt dat de student in een vacuüm terechtkomt en als gevolg hiervan uitvalt.

HBO

Oog voor welzijn in rooster

In de roosters wordt rekening gehouden met het welzijn van studenten door bijvoorbeeld oog te hebben reistijd, verschillende tijdzones of het clusteren van bijeenkomsten op een specifieke dag.

HBO, MBO, WO

Oog voor welzijn bij deadlines

Stress bij studenten kan gereduceerd worden door geen deadlines te stellen direct na vrije dagen, vakanties of tentamenweken of het voorkomen van veel deadlines op hetzelfde moment.

MBO, WO

Bufferweek

Aan het eind van elke periode van tien weken worden een week lang alle lessen uitgeroosterd. Dit geeft de studieloopbaanbegeleider ruimte om onder andere gesprekken te voeren met studenten en de persoonlijke aandacht te geven die nodig is.

MBO

Gebruik diverse communicatiekanalen

Communiceer het welzijnsaanbod via een grote diversiteit aan communicatiekanalen om zoveel mogelijk studenten te bereiken. Denk hierbij vooral ook aan kanalen die veel door studenten gebruikt worden, zoals Instagram.

WO

Betrek studieverenigingen bij de organisatie van activiteiten

Betrek studieverenigingen bij het organiseren van activiteiten voor alle studenten (ook niet-leden). Studieverenigingen hebben vaak beter zicht op wat er speelt bij studenten en waar behoefte aan is.
Studenten kunnen zelf beter inspelen op wat er leeft bij de studenten. Daarnaast kunnen studieverenigingen vaak ook makkelijker de doelgroep bereiken.

WO

Gastlessen

Studentpsychologen geven gastlessen om studenten op de hoogte te stellen over het welzijnsaanbod op de onderwijsinstelling.

HBO

Heldere verwachtingen communiceren

Opleidingen communiceren vanaf de start van de opleiding duidelijk de verwachtingen en vereisten voor het afronden van vakken/cursussun en de opleiding als geheel. Dit voorkomt dat studenten niet voor verrassingen komen te staan.

HBO, MBO

Uniforme digitale leeromgeving/studiehandleiding

Alle vakken binnen een opleiding gebruiken eenzelfde opbouw van de digitale leeromgeving/ studiehandleiding. Hierdoor zijn de verwachtingen en verplichtingen helder en vindbaar voor studenten en levert het geen stress op.

HBO

Toegankelijk welzijnsaanbod

Zorg dat het welzijnsaanbod vindbaar en toegankelijk is voor nieuwe (internationale) studenten, zodat studenten weten welke ondersteuning ze kunnen krijgen. Hiervoor kan bijvoorbeeld een online platform worden ingericht (zie bijvoorbeeld aanpak Next).

MBO, WO

Studentmentoren/buddy’s/peercoaches

De studentmentor is een ouderejaars student die een kleine groep eerstejaars studenten begeleidt (vaak vooral in de eerste maanden van de studie), de studenten wegwijs maakt binnen de opleiding en sociale activiteiten met hen doet.

WO